روش بحث گروهی

روش بحث گروهی گفتگویی است سنجیده و منظم درباره موضوعی خاص که مورد علاقه مشترک شرکت کنندگان در بحث است . روش بحث گروهی برای کلاسهایی قابل اجراست که جمعیتی بین 6 تا 20 نفر داشته باشند . روش بحث گروهی روشی است که به شاگردان فرصت می دهد تا نظر ها ، عقاید و تجربیات خود را با دیگران در میان بگذارند و اندیشه های خود را با دلایل مستند بیان کنند .

چه دروس و موضوعاتی را می توان با روش بحث گروهی تدریس کرد ؟

1. مورد علاقه مشترک شرکت کنندگان در بحث باشد .

2. شاگردان درباره آن اطلاعات لازم را داشته باشند یا بتوانند کسب کنند .

3. درباره آن بتوان نظر های مختلف و متفاوتی اظهار داشت .

روش بحث گروهی به معلمی تیز هوش نیاز دارد ، که باید قدرت تصمیم گیری داشته باشد .

در چه موقعیتی و برای چه هدفی می توان از روش بحث گروهی استفاده کرد ؟

1. ایجاد علاقه وآگاهی مشترک در زمینه ای خاص ؛

2. ایجاد و پرورش تفکر انتقادی ؛

3. ایجاد توانایی اظهار نظر در جمع ؛

4. تقویت توانایی انتقاد پذیری ؛

5. ایجاد و تقویت توانایی مدیریت و رهبری در گروه ؛

6. تقویت قدرت بیان استدلال؛

7. تقویت قدرت تحلیل و تصمیم گیری ؛

8. آشنایی با روش کسب اطلاعات و حل مسائل ؛

9. ایجاد رابطه مطلوب اجتماعی .

مراحل اجرای روش بحث گروهی

مرحله اول ، آمادگی و برنامه ریزی

او باید نیاز ها ، میزان معلومات ، علایق و تجارب قبلی شاگردان را که نقش اصلی در این روش دارند ، به طور دقیق بررسی کند ، و سپس بر اساس آنها هدفهایی را که فراگیرا پس از اجرای روش باید به آنها برسند ، مشخص کند .

1. انتخاب موضوع . موضوعات معمولا دو دسته اند. دسته اول موضوعاتی است که مورد توافق متخصصان و افراد آگاه است . این نوع موضوعات را موضوعات غیر مباحثه ای می گویند .دسته دوم موضوعاتی هستند که قبلا درباره آنها نتیجه ثابتی حاصل نشده است یا اینکه توافق سطح بالایی در مورد آنها وجود ندارد . این دسته از موضوعات را موضوعات مباحثه ای می گویند .

2. فراهم کردن زمینه های مشترک . قبل از شروع بحث گروهی ، لازم است سطح اطلاعات شاگردان در زمینه عمومی موضوع مورد بحث یکسان شود.

3. تعیین نحوه آرایش شبکه های ارتباطی .ترتیب قرار گرفتن و نشستن شرکت کنندگان بحث گروهی در نوع ارتباط مناسب است .

آرایش شبکه های ارتباطی معمولا به دو صورت متمرکز و غیر متمرکز صورت می گیرد . در شبکه ارتباطی متمرکز ، یک فرد محور و مرکز ارتباط است . در شبکه ارتباطی غیر متمرکز ، همه افراد فرصت و امکان مساوی ارتباطی دارند . پنج نمونه از شبکه های ارتباطی :

الف) شبکه ارتباطی چرخی . در این شکل از ارتباط ، شخصی که در مرکز شبکه ارتباطی واقع می شود ، مطالب را از بقیه افراد گروه که در اطراف قرار دارند می گیرد و وقتی که به حل مساله یا تصمیم گیری نهایی رسید ، نتیجه را به افراد باز می گرداند .

 

 

ب) شبکه ارتباطی زنجیره ای . در این شکل از ارتباط ، معمولا سلسله مراتب حاکم است .

                         
     
 
         
 
 
     
     
 
   
 
     
 

 

 

 

 

 

 

 

ج)شبکه ارتباطی Y . در این نوع از ارتباط ، معلم در حالتی که دو نظر متفاوت را هماهنگ و متعادل نموده ، آن را به مراتب پایین شبکه انتقال می دهد .

           
   
 
     
 
     

 

 

 

 

 

 

 

د)شبکه ارتباطی دایره ای و چند کانالی . در شبکه ارتباطی دایره ای ، افراد گروه فرصت بیشتری برای ارتباط با یکدیگر دارند . این نوع شبکه ارتباطی در بحث گروهی قوی ترین و موثرترین نوع ارتباط است و انگیزه فراوانی برای بحث ایجاد می کند .

 

       
   
     
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در شکل غیر متمرکز ، به علت افزایش برخورد و ارتباط چشمی و امکان دسترسی آزاد به راههای ارتباطی ، نتیجه ارتباط موثرتر است ، اما برای جلوگیری از پراکندگی بحث و عدم رعایت نوبت و به منظور سرعت و انسجام بخشیدن به فرآیند بحث می توان از شبکه ارتباطی تلفیقی یا ترکیبی استفاده کرد که در آن ، معلم یا افرادی خاص ضمن هدایت بحث ، مانعی برای ارتباط آزاد و چند کاناله نیستند .

4. انتخاب افراد و تعیین نقش آنان . اعضای بحث گروهی را معمولا افراد زیر تشکیل می دهند :

الف)اداره کننده یا رهبر گروه . به منظور سازمان دادن و اداره بحث گروهی .

ب)شاگردان . شرکت کنندگان اصلی بحث گروهی .

ج)منشی گروه . تصمیمات و نتایج مهم را یادداشت می کند .

د)شخص مطلع (میهمان).نظر تخصصی می دهد.

ه) ناظر یا ارزیاب . جریان بحث را از بیرون مشاهده می کند.

 

 

 

 

 

                                                  شخص صاحبنظر یا مطلع

               
     
     
 
 
     
 
   

 

 

 

 

 

                

                                        منشی گروه                                        رهبر یا مدیر گروه

                                                        ناظر گروه

 

مرحله دوم ، روش اجرای بحث گروهی

1.                       وظایف معلم در روش بحث گروهی .

الف)فراهم کردن امکانات

ب)شرکت در بحث

ج)کنترل و هدایت بحث

2.                       وظایف شاگردان در جریان بحث گروهی

1. درباره موضوع مورد بحث فکر و مطالعه کنند ؛

2. عقاید و تجربیات خود را در جلسه مطرح کنند ؛

3. با دقت به جریان بحث و گفتگو گوش دهند ؛

4. در صورت عدم توجه ، از اعضا بخواهند که آن را دوباره توضیح دهند ؛

5. در جریان بحث گروهی ، با یکدیگر به طور خصوصی صحبت نکنند ؛

6. انتظار نداشته باشند که نظر آنان حتما پذیرفته شود ؛

7. اگر نظر و پیشنهادی دارند به طور صریح بیان کنند ؛

8. پس از پایان بحث در مورد برنامه آینده تصمیم گیری کنند .

الف) محاسن

1. با بحث گروهی ، افراد می توانند در عقاید و تجربیات یکدیگر سهیم شوند .

2. با روش بحث گروهی ، همکاری گروهی و احساس دوستی در بین اعضا تقویت می شود .

 

3. در جریان بحث گروهی ، فرصتی فراهم می شود که افراد ، خود را مورد ارزیابی قرار دهند .

4. در فرآیند گروهی ، اعتماد به نفس در افراد تقویت می شود و روحیه نقاد در آنان ایجاد می شود .

5. بحث گروهی ، هراس افراد  کمرو و خجالتی را برای صحبت کردن در جمع کاهش می دهد .

6. بحث گروهی قدرت مدیریت و رهبری فراگیران را تقویت می کند .

7. روش بحث گروهی در تقویت استدلال و قدرت اندیشه منظم ،بسیار مفید است .

ب)محدودیتها

1. این روش برای کلاسهای پر جمعیت قابل اجرا نیست .

2. برای شاگردان دوره ابتدایی چندان مناسب نیست .

3. روش اجرای آن بسیار مشکل است و به مهارت احتیاج دارد .

 

روش آزمایشی (آزمایشگاهی)

اساس این روش بر اصول یادگیری اکتشافی استوار است . در این روش ، مستقیما چیزی آموزش داده نمی شود ، بلکه موقعیت وشرایطی فراهم می شود تا شاگردان خود از طریق آزمایش به پژوهش بپردازند و جواب مساله را کشف کنند ؛ به عبارت دیگر ، روش آزمایشی فعالیتی است که در جریان آن ، شاگردان عملا با به کار بردن وسایل و تجهیزات و مواد خاصی درباره مفهومی خاص تجربه کسب می کنند . این روش برای موضوعات علوم تجربی بسیار مناسبی است ، ولی امروزه در روانشناسی و سایر علوم انسانی نیز از آن استفاده می شود .

الف ) محاسن

1. چون یادگیری از طریق تجارب مستقیم حاصل شده است ، یادگیری باثبات تر و موثر تر خواهد بود .

2. شاگردان علاوه بر دست یافتن به هدف های آموزشی ، روش آزمایش کردن را نیز یاد می گیرند .

3. در شاگردان انگیزه مطالعه و تحقیق تقویت می شود .

4. حس کنجکاوی شاگردان ارضا می شود و آنان اعتقاد به نفس پیدا می کنند .

5. نیروی اکتشاف ، اختراع ، و تفکر عملی در شاگردان تقویت می شود .

6. این روش فعالیتهای آموزشی را برای فراگیران جالب و شیرین می کند و در نتیجه ، آنان کمتر خسته و بی حوصله میکند .

ب) محدودیت ها

1. احتیاج به وسایل و امکانات فراوان دارد ، لذا در مقایسه با سایر روشهای تدریس از نظر اقتصادی گران تمام می شود.

2. به معلمان آگاه و مجرب که خود با روش آزمایشی آشنایی داشته باشند ، نیاز دارد .

3. نسبت به سایر روشها ممکن است اطلاعات و معلومات کمتری در اختیار شاگردان قرار دهد و دامنه لغات و مفاهیم آنان تقویت نشود .

4. در صورت عدم کنترل ، ممکن است به صورت غلط اجرا شود و این روش غلط در رفتار شاگردان تثبیت گردد .

 

 

فصل یازدهم :  روشهای جدید تدریس

در این فصل شما با روشهای جدید آموزشی آشنا خواهید شد بحث در مورد روشهای جدید در دو قمت تحت عنوان ((روشهای آموزش انفرادی ))و((روش واحدها)) مطرح شده است

روشهای آموزش انفرادی :

بسیاری از روانشناسان تربیتی و مربیان آموزشی اعتقاد دارند که موقعیت یادگیری باید چنان سازماندهی شود که هرشاگرد بر اساس تواناییهای خود به فعالیت و یادگیری بپردازد برای نیل به چنین هدفی روشهای آموزش انفرادی روشهای بسیار مناسبی هستندزیرا در این نوع از روشها شاگردان برحسب توانایی شان پیش می روندو معلم نیز وقت کمتری صرف تدریس و زمان بیشتری صرف رسیدگی به فرد فرد شاگردان می کند. البته اولین و اساسی ترین گام در راه تحقق چنین هدفی پذیرفتن مفهوم((شاگرد محوری ))در طراحی و آموزش است.

روشهای آموزش انفرادی از نظرنحوه اجرا و مواد آموزشی عبارتند از :

-آموزش برنامه ای (pi)

-آموزش به وسیله رایانه (cai)

-آموزش انفرادی تجویز شده(IPI)

-آموزش انفرادی هدایت شده (IGE)

تمام روشهای فوق ریشه در آموزش برنامه دارند.این روشها از زمانی که فن آوری تولید مواد آموزشی گسترش یافت در نظامهای آموزشی مطرح شدند.

هدفهای آموزشی انفرادی

1.رعایت تفاوتهای فردی :

انفرادی کردن آموزش یکی از پدیده های مهم سالهای اخیرنظامهای آموزشی است بارها معلمان و مربیان آموزش نسبت به میزان کارآیی روشهای سنتی تردید کرده و عدم رضایت خود را ابراز داشته اند.

 

2.رشداستقلال در عمل و یادگیری :

گذشته از اینکه در آموزش انفرادی شاگردان  می توانند با توجه  به استعداد خود به هدفهای آموزشی دست یابند روش آموختن مستقل را نیز یاد می گیرند

3. عادت به مطالعه :

معمولا" معلمان و شاگردان انتظاردارند که وقتی در مدرسه یا منزل بتنهای کار می کنند بیشتر یادبگیرند این هدف معمولا"از طریق آموزش انفرادی تحقق می یابدو شاگردان با این روش معلومات زیادتری کسی می کنند

4.ایجادمهارت در مطالعه:

معلم می تواند با ارائه روشهای صحیح بر مهارت شاگردان به هنگام مطالعه بیفزاید رابینسون در سال 1970 در این زمینه روش مطالعه SQ3Rرا پیشنهاد کرده استومراحل این روش عیارت است از:

الف)مطالعه اجمالی :یعنی مطاله عناوین و یاد آوری اطلاعات گذشته

ب)سوال(ایجاد سوالهای در ذهن)یعنی برگرداندن عناوین کتاب به سئوالهایی که احتمالا پاسخ آنها باید داده شود

ج)مطالعه (خواندن):یعنی قرائت دقیق متن برای یافتن پاسخ سئوالات

د)از برخواندن :یعنی تلاش برای یافتن پاسخهای دقیقتر سئوالات بدون استفاده ار کتاب

ه)بازنگری :یعنی مرور یادداشتها و یادآوردن نکات مهم

5. مطالعه خود هدایت شده مستقل :

معلم ممکن است تکلیفی به فراکیران و اگذار کند که انجام دادن آن روزها و یا هفته ها به طول بینجامد او ممکن است شاگردرا برای انجام دادن  این کار از حضور در کلاس رسمی معاف کند این نوع آموزش زمینه را برای مطالعه خود هدایت شده و مستقل فراهم می سازدبرای مطالعه مستقل معلمان اغلب باید چند نکته را برای شاگردان روشن کنند:

 

الف )موضوع آموزش

ب)روشی که شاگردان می توانند اطلاعات یا مهارت لازم را بدست آورند

ج)منابع مورد استفاده

د)مراحل انجام دادن کار در اجرا

ه)زمان مورد نیاز

و)روش ارزشیابی کار

طرح کلرو سطوح مختلف آن

در سال 1986 مقاله ای هیجان انگیز در زمینه آموزش انفرادی توسط اف.اس.کلرانتشار یافت.این مقاله برای آموزش فردی در دانشکده ها و دانشگاها یک تجدید حیات بود تا سال 1975 حدود 2000 واحد درسی بر اساس طرح کلرسازماندهی شد طرح کلر یک واحد درسی را به 15 الی 30 بخش تقسیم می کندشاگرد هر بخش را مطالعه می کند و سپس امتحانی در آن زمینه می دهد و درصورت موفقیت در امتحان بخش بعدی را ادامه می دهد اساس کار در طرح کلر عبارت است از:

1.پیشرفت بر اساس توان فردی 

2.یادگیری تا حد تسلط

3.تدریس خصوصی

4.راهنمایی

5.تکنیکها و روشهای مکمل همراه با آموزش سنتی

طرح کلرنظام فردی کردن آموزش (PSI) نیز نامیده می شود یکی از مزایای طرح کلر نداشتن اثرات منفی آموزشی است تحقیات زیادی  برتری این روش را نسبت به روشهای سنتی دیگر نشان می دهد

آنچه در روش PSIبرای شاگردان جالب توجه است پیشرفت آنان بر اساس توانایی خودشان است آنان با دیگران مقایسه نمی شوندو در مطالعه و امتحان دادن کاملا آزداندالبته ممکن است با این روش فراگیران وقت بیشتری صرف کنند

معایب روش PSI:

الف) شاگردان بیش از حد متعارف نمره مورد نظر را اخذ نکنند

ب)در شروع کار در دادن امتحان مسامحه و تعلل ورزند

ج)بر اثراحساس عقب ماندگی درس را حذف کنند

روشهای مختلف آموزش انفرادی

آموزش انفرادی ممکن است با توجه به امکانات و شرایط به روشهای مختلفی سازماندهی و اجرا شود مادر ادامه بحث تعدادی از این روشها را مورد مطالعه قرار می دهیم.

یادگیری تا حد تسلط

یکی از فنون موفقیت آمیز در امر یادگیری روش یادگیری تا حدتسلط است چنانکه  قبلا" در طرح کلراشاره شد شاگردقبل از اینکه به پیشرفت خود ادامه دهد باید محتوای آموزشی را تا حد تسلط یاد گرفته باشد نظریه یادگیری در حد تسلط توسط بلوم در سال 1968 وبلاک در سال 1971 مطرح شدبه عقیده کارول شاخص اصلی  استعداد شاگردان زمان است

تدریس خصوصی

یکی دیگراز انواع روشهای آموزش انفرادی روش تدریس خصوصی است این روش را می توان در تمام سطوح تحصیلی به کار گرفت اساس کار در این نوع آموزش توجه به زمینه ها علایق و تواناییهای شخصی شاگردان است و شاگردان فردی است که معمولا نمی تواند در آموزشهای گروهی چندان موفقیتی کسب کند در اکثربرنامه های آموزشی به جای استفاده از معلم معمولا از شاگردان استفاده می شوددر این حالت معلم خصوصی معلم متخصص و با مهارتی نیست بلکه تنها ممکن است نسبت به شاگردان چند سال تجربه آموزشی بیشتری داشته باشد

آموزش برنامه ای (IP)

در سال 1954 در زمینه آموزشی نظریه جدید و نوید بخشی پدید آمد اسکینر در یک مقاله معروف با عنوان علم یادگیری و هنر تدریس بیماریهای موجود تدریس و یادگیری را در مدارس تحلیل کرد و راه درمان آن پیشنهاد نمود.آموزش برنامه ای یک نظام آموزش انفرادی است که کوشش می کند یادگیری را با نیازهای شاگردان هماهنگ سازد این روش بر اساس مجموعه ای از هدفهای رفتاری پی ریزی شده است و در واقع کاربردی است از روانشناسی یادگیری در تدریس در این روش مواد آموزشی به واحدهایی کوچک تقسیم می شود که چارجوب یا گام نامیده می شود.به منظور تهیه محتوای آموزش برنامه ای ابتدا باید هدفهای یادگیری به طور دقیق و صریح تعریف و سپس در قالب محموعه ای از تکالیف مرتبط بهم تقسیم شوند ارتباط گامها باید بر پایه ساخت طبقه بندی هدفهای یادگیری انجام گیرد از نظر تنظیم مطالب آموزش برنامه ای را می توان به دو صورت خطی یا شاخه ای عرضه کرد در برنامه ریزی خطی معمولا باید اصولزیر رعایت شود :

1.شاگردان فعالانه در برنامه شرکت کند و به مطالعه و پاسخ دادن بپردازد

2.پاسخهای اولیه باید صحیح باشد و از پاسخ غلط جلوگیری شود

3.بازخورد باید بیدرنگ بعد از هر فعالیت داده شود

4.برنامه باید سیر منطقی داشته باشد و از آسان به مشکل تنظیم شود

5.در هرگام نباید رابطه محرک –پاسخ مستقیما در اختیار شاگردان قرار گیرد

6. شاگردباید تمام مراحل گامها را طی کند و قدم به قدم پیش برود

7.گامهای باید بسیارکوتاه باشند

8.گامها باید طوری تنظیم شوند که موجب درک مطلب گردند نه حفظ کردن آنها

مشخصات برنامه شاخه ای به قرار زیر است :

1.مراحل و گامهای برنامه طولانی تر از برنامه خطی است

2.گامها به گونه ای است که به صورت عدم موفقیت شاگرد به شاخه ها هدایت می شود تا اشتباه خود را تصحیح کند

3.همه شاگردان تمام قسمتهای برنامه را نمی خوانند

اگر چه آموزش برنامه ای روشی خودآموزاست معلم همواره در آن نقش دارد البته در این روش وقت معلم صرف تهیه سخنرانی و آمادگی برای صحبت در برابر کلاس نمی شود و وظیفه او نقل معلومات نیست

 

آموزش به وسیله رایانه(CAI)

رایانه های مورد استفاده در آموزش ماشین آموزشی  نامیده می شود در این روش روش تدریس برنامه ای توسط ماشین در اختیار شاگردان قرار می گیرد بنابراین تدریس با ماشین آموزشی همان تدریس برنامه ای است با این تفاوت که در تدریس برنامه ای چاپی شاگرد خود به ورق زدن مطالب می پردازد و مقدار مطالبی که مطالعه می کند به اختیار خود اوست ولی در ماشینهای اموزشی پیشرفت در مطالعه در کنترل ماشین است.ماشینهای آموزشی  برا اساس نظریه های اسکینر شکل گرفته است و تمام اصول شرطی شدن فعتا در آن به کار رفته است.مشخصات ماشینها تدریس به طور خلاصه عبارتند از:

1.پاسخ را فوراتقویت می کند

2.شاگردان بر اساس استعداد و توانایی خود برنامه را دنبال می کند

3.مفاهیم با یک سیر منطقی در آن تنظیم شده اند

4.پرسشها به صورت زنجیره ای به یکدیگر وابسته اند

5.شاگردان در صورتی می تواند به برنامه ادامه دهد که مراحل قبل را آموخته باشد

6.اطلاعات مربوط به پاسخهاشاگردان در آن نگهداری می شود

7.اطلاعات از طریق غیر کلامی (تصاویر،نمودارو تصاویر متحرک )نیزبه شاگردان ارائه می شود

8. ماشین بر خلاف انسان دچار عوارضی مانند بیحوصلگی عصبانیت و ناراحتی نمی شود

سازماندهی مجدد مدارس برای آموزش انفردای

نظریه های مربوط به آموزش انفرادی تحولی را در سطح مدارس دنیا بویژه در امریکا به وجود آورده است یکی از بارزترین این تحولات مدارسی هستند که با روش آموزش انفرادی تجویز شده (IPI)و آموزش انفرادی هدایت شده (IGE) اداره می شونداین نوع آموزش ار دهه 1960 گسترش یافته و باعث سازماندهی مجدد همه نظانهای آموزشی شده است به طوری که در سراسر امریکا صدها مدرسه تحت پوشش چنین آموزش قرار گرفته اند

 

 

آموزش انفرادی تجویز شده((IPI

در این روش هر موضوع درسی به واحدهای کوچیکتری تقسیم می گردد و هر واحد برای یک جلسه تدریس برنامه ریزی می شود برای اینکه مدارس موقیعت شاگردان خود را بدانند در آغاز ارزشیابی تشخیصی از شاگرد به عمل می آورند تا نقطه آغاز فعالیت خود را براساس درجه علمی شاگردمعمولا فعالیت برروی آن موضوع را بتنهایی آغاز می نمایدوقتی که یادگیری آن واحد به پایان می رسد شاگردآزمایشی را که قسمتی از آن واحد است می گذراندیا معلم از امتحان می گیرد و نتیجه آزمایش بلافاصله پس از تحلیل اعلام مشودو در صورت رسیدن به حد مطلوب واحد بعدی به او ارائه می شود

نقش معلم در اموزش انفرادی تجویز شده(IPI)

در این روش معلم نقش انتقال دهنده اطلاعات را نداردبلکه نقش وی متغیراست و از مربیگیری یک کلاس 30 نفره به یک تصمیم گیرنده مراحل و مسائل اموزشی فردی تبدیل می شود در این روش نقش معلم بیشتر به عنوان تحلیگرداده ها و نتایج آزمونهای ارزشیابی و تعیین کنند سطوح درسی شاگردان مطرح استاوست که با ارائه نتایج کار شاگردان را فرآیند آموزش هدایت کرده مشکلات آنان را حل  می کند

آموزش انفرادی هدایت شده(IGE)

روش آموزش انفرادی هدایت شده  یکی از روشهای آموزش انفرادی این روش برای آموزش معلمان هدایت برنامه های شاگردانی که در آینده معلم می شوند

  1. کلاسهای بدون پایه
  2. آموزش گروهی
  3. تدریس گروهی با نقشهای متفاوت
  4. گروههای سنی متفاوت
  5. تفاوتهای فردی

 

 

 

خلاصه

در روش آموزش انفرادی درباره راههای مختلفی که فرد می تواند بر اساس توان و سرعت خود یادبگیردبحث شده است تحلیل این روش نشان می دهد که بعضی از رفتارها که آموختن آنها در اختیار شاگردان باشد بهتر مستقلتر و موثرتر یادگرفته می شود آموزش انفرادی و مستقل در سطوح مختلف نتایج متفاوتی داده است این روشها به اندازه ای که طرفداران یا مخالفان آن ادعا می کنند مفید یا مضر نیستند طرح کلر و سایر طرحهای آموزشی اثبات کرده اندکه روشهای جدید آموزشی در مقایسه با روشهای سنتی بمراتب موثرترند

روش مساله ای

روش مساله ای در حقیقت نوعی آماده کردن فراگیر است برای زندگی زیرا زندگی یعنی مواجه شدن با مسائل و کوشش برای حل آنها در این روش فعالیتهای آموزشی به گونه ای تنظیم می شود که در ذهن فرا گیر مساله ای ایجاد شود و او علاقه مند شود که با تلاش خود راه حلی برای آن پیدا کند

چگونگی اجرای روش مساله ای

در اجرا روش مساله ای معمولا دو روش اصلی وجود دارد:

الف روش قیاسی که از کلی به جزئی می رسد

ب روش استقرایی که از جزئی به کلی می رسد

در روش قیاسی ،مراحل زیر باید طی شود:

  1. شناسایی مساله
  2. جستجو و کشف راه حل موقت
  3. تنظیم نظریه موقت
  4. سنجش اعتبار و صحت نظریه به وسیله مقایسه با حقایق معلوم
  5. تنظیم راه حل نهایی

 

 

 در روش استقرایی مراحل زیر باید مورد توجه واقع شود:

  1. شناسایی مساله
  2. تشکیل فرضیه
  3. جستجوی اطلاعات یا انجام دادن آزمایش
  4. تحلیل اطلاعات یا نتیجه آزمایش
  5. پذیرش فرضیه درست ورد فرضیه های غیر معتبر براساس تحلیل نتایج
  6. تکرار آزمایش و تعمیم

محاسن و محدودیتهای روش مساله ای

الف ) محاسن

  1. موجب ارتباط فعالیتهای مدرسه با زندگی واقعی شاگردان می شود
  2. از نظرروانشناسی یکی از بهترین روشهای تربیتی برای ایجاد تفکر علمی در شاگردان است
  3. چون ثابت و خشک و غیر قابل انعطاف نیست باعث برانگیختن علاقه طبیعی شاگردان به درس می شود
  4. تقریبا قابل انطباق با وضع کلاسها متداول است

ب) محدویتها

1. نسبت به فعالیتهای متداول مدارس احتیاج به زمان بیشتری دارد

2. احتیاج به معلمان با تجربه و آشنا با روش تحقیق دارد

3. وقتگیر است و ممکن است با توجه به برنامه های مدارس نتوان این روش را یه طور موثر اجرا نمود

روش واحدها

روش واحدها شامل یک رشته فعالیتهایی است که دراطراف یک دسته مفاهیم کلی دور می زند و به منظور یک هدف کلی در نظر گرفته می شود کلیه مطالب در قالب یک مساله و مشکل طرح می شود که اطلاعات و مهارتهای گوناگونی  از ابعاد مختلف برای حل آن بسیج می گردند و هدف همه آنها مرکزی است که مساله از آن ناشی می شود حل هر مشکل به یک رشته اطلاعات در زمینه های مختلف نیاز دارد که کلیه آنها در یک قالب جمع می شوند ودر مجموع برنامه واحدی را تشکیل می دهند

ویژگیهای روش واحدها

  1. واحد باید دارای هدف یا هدفهای مشخص و مفیدی باشد
  2. هدف باید شباهتی به وضع زندگی واقعی داشته باشد
  3. واحد باید وحدت داشته باشد
  4. در اجرای واحد باید سعی شود از تجارب مستقیم استفاده شود
  5. واحد باید آغاز و پایان مشخصی داشته باشد و در اجرا با توجه به شرایط و امکانات انعطاف پذیرد
  6. واحد باید جامعیت داشته باشد
  7. شاگرد باید محور فعالیت باشد
  8. واحد باید وسیله درک کامل و تسلط به موضوع و مساله باشد
  9. روش کار واحد باید مشخص ومتنوع باشد
  10. روش واحد باید به شاگردان فرصتهایی برای قضاوت ،انتخاب و سنجش بدهد
  11. روش واحد نباید تنها یک مبحث مستقل و جدا در برنامه آموزشی باشد

مراحل اجرای روش واحدها

1.بررسی و تشخیص نیازها .این مرحله شامل دو قسمت است:

الف) مشخص کردن هدف کلی واحد

ب) تعیین عنوان کلی واحد

2 .تشخیص و نوشتن هدفهای رفتاری

3.انتخاب و سازماندهی محتوا.این مراحل شامل چهار قسمت است:

الف ) انتخاب عناوین و موضوعات

ب)انتخاب مفاهیم اساسی و مهم

ج)انتخاب منابع

د)سازماندهی محتوا

4.تعیین و سازماندهی تجارب یادگیری

الف ) معرفی واحد

ب) بسط واحدوتحلیل آن

ج)مشخص کردن تسلسل فعالیتها

د)مشخص کردن کاربرد واحد

ه)اخذ نتیجه کلی

5.ارزشیابی واحد

6.اصلاح و تداوم واحد

روش واحد موضوع

روش واحد موضوع موضوعات مورد مطالعه را به صورت واحدهای بزرگ مورد مطالعه قرار می دهد

در این روش ارتباط موضوعات و رشته های مختلف معمولا افقی است

ویژگیهای روش واحد موضوع

1.هدف

2. انواع تجارب آموزشی

3. تنظیم تجارب آموزشی

4. طرحریزی

5 .نظریه یادگیری

6 .انگیزه

7.انظباط

8.ارزشیابی

محاسن و محدودیتهای روش واحد موضوع

الف)محاسن

  1. موضوعات مورد مطالعه به هم پیوسته است و تفکیک تصنعی بین آنها وجود ندارد
  2. محور فعالیت شاگرد است و نقش معلم نقش راهنما ست نه بازخواست کننده
  3. یادگیری باثبات تر و پایدارتر صورت می گیرد
  4. انگیزه درونی عامل فعالیتهای آموزشی است
  5. احساس مسئولیت و انضباط جنبه مثبتی به خود می گیرد
  6. ارتباط بین مدرسه و زندگی فراهم می گردد و یادگیری معنا دار می شود

ب) محدودیتها

1. به معلمان مجرب و کارآزموده نیاز است

2. ممکن است اولیای مدرسه و اولیای شاگرد بدون توجه به امیت این روش با آن مخالفت ورزد

3. ممکن است با برنامه های موجود مدارس چندان انطباقی نداشته باشد

4. همکاری سایر معلمان لازم و ضروری است

5. در اوایل کار انجام دادن فعالیتها بر اساس این روش مشکل است

روش واحد تجربی

روش واحد تجربی که یکی از جدیدترین روشهای آموزشی است هنوز کاملا عمومی نشده است زیرا اجرای آن مستلزم تحولی در برنامه مدارس و تربیت معلم است در این روش ارتباط موضوع و فعالیتها افقی و عمودی است و نقطه اصلی و مرکز فعالیت رغبت و تجارب قبلی فراگیران است همکاری مشترک بین فراگیران معلمان و بین معلم و شاگردان از اهمیت خاصی برخوردار است

 

 

ویژگیهای روش واحد تجربی

  1. هدف
  2. انواع تجارب آموزشی
  3. تنظیم تجارب آموزشی
  4. طرحریزی
  5. نظریه یادگیری
  6. انگیزه
  7. انضباط
  8. ارزشیابی

روش واحد طرح

کلمه طرح پروژه (طرح)برای اولین بار در سال 1900 در قسمت کارهای دستی دانشگاه کلمبیا به کار برده شد و مفهوم آن نزد عموم عبارت بود از یک مساله وسیع و مهم که جنبه عملی دارد و شاگردان بدان علاقه مندند ولی بهدها به موضوع هدف و الهامات شاگرد بیش از جنبه عملی آن تاکید شد بنابراین طرح به مفهوم کلاسی از الهامات شاگرد سرچشمه می گیردو باعث ازدیاد علاقه او می شود

ویژگیهای روش واحد طرح

  1. طرح باید جنبه مساله ای داشته باشد
  2. طرح باید براب فعالیت به اندازه کافی بزرگ باشد
  3. طرحریزی و همچنین انتخاب و استفاده از منابع و وسایل باید با مسئولیت شاگرد انجام شود
  4. طرح باید جنبه عملی و اجرایی داشته باشد وصرفا یک مساله نظری نباشد
  5.  محور طرح باید فعالیت شاگرد و انگیزه درونی او باشد نه تنظیم منطقی موضوع از طرف معلم
  6. طرح باید وظیفه ای باشد
  7. طرح باید مستلزم تلاش واقعی و صمیمانه شاگرد برای رسیدن به هدف باشد
  8. طرح باید به هدفها منتهی شود وبرای شاگرد قابل درک و تشخیص
  9. میل و اراده شاگرد باید مبنا و آغاز کار قرار گیرد
  10. معلم باید به عنوان سرپرست نظر فعالیتها و ایجاد کننده محیط مناسب ادایوظیفه کند

محاسن و محدودیتهای روش واحد طرح

الف ) محاسن

  1. رابطه مناسبی بین شاگردومعلم ایجاد می کندو باعث تشویق شاگردبه یادگیری می شود
  2. چون شاگرد در طرح و هدف و فعالیتها سهیم است تمایل شدیدی به یادگیری دارد
  3. با این روش اعتماد به نفس شاگردان و جرات آنان در اظهار نظر تقویت می شود
  4. این روش رغبت شاگردان را نسبت به فعالیتهای تربیتی افزایش می دهد
  5. در این روش حس همکاری شاگردان تقویت می شود
  6. احساس مسئولیت و انضباط جنبه مثبت به خود می گیرد
  7. یادگیری عمیق و پایدار می شود
  8. روش مطالعه استفاده از منابع نوشتن و تنظیم مطالب در شاگردان تقویت میشود
  9. نقایص فردی از قبیل خط، انشا، بیان و کمبود معلومات کشف می شودوکم کم از بین      می رود
  10. بین معلمان و شاگردان همکاری نزدیک به وجود می آید
  11. نتایج طرح وسیله تجدید نظر در برنامه می شود
  12. از امکانات آموزشی حداکثر استفاده به عمل می آید
  13. دانش و معلومات وضع پیوسته ای پیدا می کنند
  14. بین مفاهی آموخته شده و مسائل واقعی زندگی ارتباط منطقی برقرار می شود

ب) محدودیتها

1. روش طرح تقسیمات رسمی مباحث درسی و جدایی رشته ها را که برحسب برنامه رسمی تعیین شده است از بین می برد

2. ممکن است در این روش وقت زیادی تلف شود

3. فرصت زیادی برای تمرین و فعالیتهای دسته جمعی کلاسی موجود نخواهد بود

4. طرحهایی که متناسب با وضعیت رسمی مدارس باشد کم است

 

فصل   12 : مفاهیم کلی ارزشیابی

 

ارزشیابی پایانی(تراکمی): در پایان هر دوره آموزشی و برای تعیین مقدار آموخته های شاگردان در طول یک دوره آموزشی به منظور نمره دادن و صدور گواهینامه یا قضاوت درباره اثربخشی کار معلم و برنامه درسی یا مقایسه برنامه های مختلف با یکدیگر انجام می گیرد.

انواع ارزشیابی بر حسب نحوه اجرا:1- انفرادی 2- گروهی

انواع ارزشیابی بر حسب تفسیر نتایج:1- معیاری(ملاکی)  2- هنجاری

مهارتهای آموزشی بعد از تدریس:

در فعالیتهای آموزشی ضمن تدریس، معلم با روشها و امکانات موجود، شرایط تغییر رفتار شاگردان را فراهم می کند. شاگردان در فرایند آموزش، فعالیتهای مختلفی را انجام می دهند و شرایط متعددی را تجربه
می کنند. اگر فعالیتهای آموزشی به اینجا محدود شود، مشخص نخواهد شد که آیا شاگردان با کسب تجارب و انجام دادن فعالیتهای تعیین شده به هدفهای آموزشی رسیده اند یا خیر. برای کسب چنین اطلاعاتی، ارزشیابی مستمر از فرایند تدریس- یادگیری ضروری به نظر می رسد.

نحوه ارزشیابی باید بر اساس نوع هدف، شرایط و فعالیتهای انجام شده تعیین شود، اما در نظامهای آموزشی ناسالم، نحوه ارزشیابی، هدفها و فعالیتهای آموزشی را تحت تأثیر قرار می دهد. در این نظامها معلم به جای ایجاد شرایط مطلوب آموزشی و انجام دادن فعالیت متناسب با هدف، تلاش خود را بر موفقیت و ارزشیابی متمرکز می کند و در نتیجه ارزشیابی به جای اینکه ملاک رسیدن یا نرسیدن به هدف باشد جای هدفهای آموزشی را می گیرد.

یکی از مهمترین فعالیتهای آموزشی معلمان ارزشیابی پیشرفت تحصیلی است که باعث می شود معلم اشکالات فعالیتهای آموزشی و میزان آمادگی شاگردان برای فعالیت بعدی را دریابد و از وجوه ضعف و قوت تدریس خود و کفایت ابزارهای به کار گرفته در اندازه گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی شاگردان آگاه شود.                                                                      

 
   

 

 

 

 

 

امتحان:

در روش سنتی: عملی که در پایان هر سه ماه یا نیمسال تحصیلی برای اندازه گیری میزان آموخته های شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودان به منظور ارتقاء شاگردان از کلاسی به کلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت.

در روش جدید: مفهوم امتحان با ارزشیابی یکی است و هردو به اندازه گیری آموخته های شاگردان مربوطند؛ بنابراین امتحان هم مثل ارزشیابی به اطلاعات احتیاج دارد که این اطلاعات از طریق اندازه گیری به دست می آید.

اندازه گیری:

به دست آوردن اندازه ها و اطلاعات مربوط به یک رفتار یا ویژگی خاص به صورت کمیت از طریق آزمون.

آزمون:

یکی از وسایل اندازه گیری آموخته های شاگردان در جریان فعالیتهای آموزشی است و معمولاً به سؤالاتی اطلاق می شود که در اختیار شاگردان قرار می گیرد تا به آن پاسخ دهند.

تفاوت آزمون و اندازه گیری: آزمون ویژگی یا صفتی را مستقیماً اندازه گیری نمی کند بلکه فقط نمونه ای از تغییرات بالفعل را اندازه می گیرد؛ پس مفهوم آزمون از مفهوم اندازه گیری محدودتر است.

ارزشیابی:

اگر معلم پس از اندازه گیری و به دست آوردن اطلاعات، کیفیت نتایج یا اطلاعات به دست آمده را مورد توجه قرار داده و به تحلیل آن بپردازد، عمل ارزشیابی انجام داده است.پس ارزشیابی نوعی داوری در مورد فرد است بر اساس اطلاعات معتبر.

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی: فرایندی منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به اهداف آموزشی

 

 

 

 

 

 

در عین حال ارزشیابی بدون اندازه گیری معنا نخواهد داشت.

چرا بسیاری از شاگردان از ارزشیابی می ترسند؟

علت ترس و اضطراب از ارزشیابی، بیشتر ناشی از عملکردهای غلط معلمان و روشهای نادرست ارزشیابی است. گاهی معلم نقش خود را که فراهم کردن موقعیت و امکانات مناسب آموزشی و پرورشی و هدایت فعالیتهای آموزشی شاگردان به منظور رشد همه جانبه آنان است، فراموش می‌کند و تنها به انتقال حقایق علمی و اندازه‌گیری آن حقایق ضبط شده توسط فراگیران به منظور عبور آنان از کلاسی به کلاس دیگر می‌پردازند، در حالی که ارزشیابی همچون سایر فعالیتهای آموزشی است. وظیفه همه معلمان است که ارزشیابی را از وجه ناآگاهانه به شکل آگاهانه درآورند و بدانند که ارزشیابی، تنها برای صدور جواز عبور شاگرد به کلاس بالاتر نیست. در کنار ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی فراگیران باید کارایی معلمان در امر تدریس نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان موفقیت یا عدم موفقیت معلمان همراه با عوامل موثر در آن مشخص شود و معلم باید پس از بررسی میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و تعیین عوامل موثر در آن، برای رفع نواقص و اشکالات موجود، اقدامات لازم را به عمل آورد. در واقع او باید به اصلاح طرح، اجرا و ارزشیابی کل فرایند تدریس و یادگیری بپردازد. برای نیل به این هدف معلم نیازمند شناخت ویژگیهای بدنی، روانی، اجتماعی، عاطفی و همچنین تواناییهای علمی، استعدادها و نارساییهای شاگردان خود است. زیرا هدف آموزش و پرورش تنها انتقال معلومات و حقایق علمی نیست بلکه برآوردن نیازهای همه جانبه شاگردان است به طریقی که همه آنان بتوانند استعدادهای خود را از قوه به فعل درآورند. معلم در ارزشیابی مستمر از فرایند آموزش موظف است از یک طرف به رشد گروهی و پیشرفت همه افراد کلاس توجه کند و از طرف دیگر متوجه کمبودهای آموزشی و نقایص پیشرفت تک تک فراگیران باشد و به کشف و برطرف کردن عواملی که سبب چنین کمبودها و نقایصی شده است، بپردازد.

اهداف ارزشیابی:

1-ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت توانایی و زمینه‌های علمی شاگردانو تصمیم‌گیری برای انجام دادن فعالیتهای بعدی آموزشی:

 یادگیری جریانی متوالی و بهم پیوسته است، به همین دلیل کسب مهارت و دانش در هر زمینه مستلزم داشتن پایه‌های قوی در آن زمینه است می‌باشد. از همین رو معلم ارزشیابی تشخیصی و تکوینی را مورد استفاده قرار می دهد.

2- ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناساندن هدفهای آموزشی درفرایند تدریس:

یکی از وظایف ارزشیابی این است که وصول به هدفهای تدریس را مشخص کند و با آگاه ساختن شاگردان از هدفهای رفتاری هر یک از مواد آموزشی، هدایت یادگیری و زمینه سازی در آنها و امکان مطالعه بهتر و بیشتر را فراهم کند.

3- ارزشیابی به عنوانوسیله‌ای برای بهبود و اصلاح فعالیتهای آموزشی:

نتایج ارزشیابی نه تنها میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و عملکرد آنان را در فعالیت آموزشی و پرورشی مشخص می‌کند، بلکه کیفیت تلاش شاگرد و روش تدریس معلم و میزان مهارت وی را در این زمینه ارزیابی می‌کند و به معلم فرصت می‌دهد همواره درصدد اصلاح و بهبود روش تدریس خود برآید.

4- ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای شناخت نارساییهای آموزشی شاگردان وترمیم آنها:
اگر ارزشیابی، به ویژه ارزشیابی تکوینی، بر اساس موازین علمی تهیه و اجرا شود، می‌تواند درباره پیشرفت تحصیلی شاگردان و ضعفها و نارساییهای آنان اطلاعات مفیدی در اختیار معلم قرار دهد.

5- ارزشیابی به عنوان وسیله‌ای برای ایجاد رغبت و کسب عادات صحیح آموزشیدر شاگردان:

ارزشیابی باید شاگردان را با میزان کار و فعالیتشان آشنا سازد و علت میزان پیشرفت و عقب ماندگی آنها را مشخص کند و در آنان رغبت و انگیزه تلاش و فعالیت بیشتر بوجود آورد.

6- ارزشیابی بهعنوان عاملی برای ارتقا شاگردان:

یکی دیگر از وظایف ارزشیابی سنجیدن میزان توانایی شاگردان برای ارتقا به مرحله دیگر است. اما نباید طوری عمل شود که تمام توجهات به محصول نهایی(نمره دادن و ارتقای شاگردان) معطوف و موقعیت صحیح آموزشی کم‌کم به دست فراموشی سپرده شود.

اهمیت و ضرورت ارزشیابی:

اهمیت و ضرورت ارزشیابی را در فرایند فعالیتهای آموزشی از دودیدگاه میتوان مورد توجه قرار داد:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انواع ارزشیابی: 1- ارزشیابی تشخیصی 2- ارزشیابی تکوینی 3- ارزشیابی پایانی

ارزشیابی تشخیصی: آموخته های پایه یا رفتار ورودی شاگردان را که لازمه یادگیری مطالب جدید است می سنجد.

وظایف ارزشیابی تشخیصی:

1-تعیین معلومات و رفتار ورودی

2-کشف دلایل اصلی مشکلات شاگردان در یادگیری

3-تعیین معلومات و رفتار ورودی و کشف علل مشکلات شاگردان در یادگیری:

الف) تشخیص شاگردانی که مشکل یادگیری دارند

ب) تشخیص نکات ضعف و ترمیم آنها

ج) کشف علل اشتباهات دیگران:

  • عدم توانایی در مهارتهای پایه
  • عدم آگاهی از روش درست مطالعه
  • ضعف در تواناییهای ذهنی
  • عوامل فیزیکی
  • عوامل عاطفی
  • عوامل مربوط به ضعف معلم در تدریس

ارزشیابی تکوینی(مرحله ای): به طور مستمر در پایان هر بخش از مطالب تدریس شده و در طول سال تحصیلی انجام می گیرد و مستقیماً ناظر به اندازه گیری آن دسته از هدفهای آموزشی است که برای هر یک از بخشهای مختلف و در فواصل زمانی معین پیش بینی شده است.

موارد استفاده از ارزشیابی تکوینی:

الف) گام به گام پیش رفتن در یادگیری: آموختن مطالب یک موضوع درسی به صورت مرحله ای صورت می گیرد و یادگیری واحدهای قبلی برای یادگیری واحدهای بعدی ضروری است.

ب) اصلاح روش تدریس: با عنایت به اینکه ارزشیابی تکوینی مواد درسی، کیفیت محتوا، تنظیم محتوا و زمان مناسب برای یادگیری را مورد بررسی قرار می دهد، معلم می تواند با توجه به نتایج آن روش تدریس خود را اصلاح و یا روش مناسبتری انتخاب کند

ارزشیابی پایانی(تراکمی): در پایان هر دوره آموزشی و برای تعیین مقدار آموخته های شاگردان در طول یک دوره آموزشی به منظور نمره دادن و صدور گواهینامه یا قضاوت درباره اثربخشی کار معلم و برنامه درسی یا مقایسه برنامه های مختلف با یکدیگر انجام می گیرد. این نوع ارزشیابی بر خلاف ارزشیابی تکوینی که تحقق هدفهای جزئی مطالب آموزشی را ارزیابی می کند، معمولاً ناظر به ارزشیابی هدفهای نهایی آموزشی است.

 

 

 

 

 

 

 

مزایای آزمون گروهی در مقایسه با انفرادی: 1- ایجاد موقعیت یکسان آزمایش برای همه شاگردان 2- هزینه اجرای کمتر   3- زمان ارزشیابی محدودتر

معایب آزمون گروهی در مقایسه با انفرادی: مزایای بازخوردهای ناشی از ارتباط رو در رو را ندارد.

 
   

 

 

 

 

 

 

فصل 13 : روشهای مختلف ارزشیابی

روشهای مختلف ارزشیابی پیشرفت تحصیلی:

اغلب معلمان از ارزشیابی برداشتی محدود به انواع آزمون های کتبی و سوالات امتحانی دارند در صورتی که بسیاری از ارزشگذاری ها ی معلمان بر اساس مشاهده فعالیت هایی است که شاگردان در درون مدرسه انجام می دهند مثل وقت شناسی ،انجام دادن مطلوب فعالیت های آموزشی یا احساس عدم امنیت شاگردی با شاگردان دیگر مقایسه کردن یا وقتی درباره حس همکاری آنان در فعالیت های آموزشی قضاوت می کنیم و . . . همه ارزشیابی هایی هستند که بر مشاهدات رفتار شاگردان در درون مدرسه و موقعیت های آموزشی استوار هستند .

پس اگر معلم خود را از قید ارزشیابی های کتبی و شفاهی معمول برهاند و روش های ارزشیابی را با روش های مختلف ،عمق و محتوا ببخشد بیشتر می تواند به اعتبار روش ارزشیابی خود متکی باشد و به آن اطمینان کند.

اگرچه روش مشاهده نیز معایب و محدودیت هایی همچون موقعیت های خاص هر شاگرد و تفاوت میزان ها و مقیاس های مشاهده کنندگان مختلف دارد باید توجه کرد که ارزشیابی شاگردان در موقعیتی واقعی و با توجه به ویژگی های خاص خود صورت گیرد وباید به کلیه روش هایی که به نحوی ضریب اعتماد نتایج ارزشیابی را بالا می برد توجه کافی مبذول داشت.

پسدر مواردی که تهیه آزمون های مناسب میسر باشد به کار گیری روش های آزمون بهتر است ولی نباید فراموش کرد که بسیاری از جنبه های مختلف رفتار شاگردان را نمی توان به مرحله آزمون های ساده تنزیل داد و باید آنها را در موقعیت واقعی سنجید روش های ارزشیابی :

معلم می تواند از مجموع روش های زیر یا آزمون های ترکیب شده (آ زمون های موقعیتی)استفاده کند.

1.ارزشیابی از طریق مشاهده:

          الف )مشاهده از لحاظ تعمق و دقت:

                     مشاهده سطحی : تکیه بر شناخت صفات ظاهری رفتار به صورت کلی و  عمل و                                                          عکس العمل های آشکار فرد

                    مشاهده عمقی :  کشف حقایق و واقعیت های درونی فرد

       ب)مشاهده از لحاظ خارجی یا داخلی بودن :

                تصویر خارجی (مشاهده رفتار های فرد در حین عمل) : تحت تاثیر نظر ها و غرض های مشاهده                                                                کننده و تماس های محدود او واقع می شود.

               تصویر داخلی (گزارش فرد از مشخصات و خصوصیات خود ) : دارای محدودیت های ناشی از                             خود شناسی و غلو یا احساس کهتری و محدودیت های ناشی از پرده پوشی عیوب باشد.

     ج)مشاهده از لحاظ موقعیت : 

                 موقعیت طبیعی : بررسی و ارزیابی شاگرد در موقعیت عادی

               موقعیت تصنعی : بررسب و ارزیابی شاگرد در موقعیتی که برایش به طور نامحسوس به وجود                                          آورده ایم .

  

 د)مشاهده مستقیم وغیر مستقیم :

                  مشاهده مستقیم : مشاهده و بررسی حالات رفتاری شاگردان به طور مستقیم که ممکن است در                                         صورت آگاهی شاگرد از بررسی ، رفتار تصنعی به خود گیرد.

                مشاهده غیر مستقیم :مشاهده و بررسی رفتار شاگردان در وضع طبیعی یا تصنعی که افراد مورد                                               مشاهده نمی دانند در معرض ارزشیابی هستند.

محاسن روش مشاهده :

   1.  دارای زمان نامعین است پس می تواند نشان دهنده فعالیت های طبیعی شاگردان باشد.

   2. تفاوتهای فردی را مد نظر قرار می دهد.

   3.عدم آگاهی  ارزشیابی شونده برای جلوگیری از رفتارهای تصنعی

   4. قابلیت اجرایی برای همه گروه های آموزشی و سنی

محدودیت های روش مشاهده :

   1.به سبب دقت و هوشیاری مداوم ارزشیابی کننده این روش خسته کننده است .

   2.چون مستلزم صرف وقت است پس امکان بررسی دقیق و همه جانبه وجود ندارد .

   3. امکان ایجاد موقعیت مناسب برای همه شاگردان فراهم نیست .

   4.یکسان نبودن کیفیت برداشت و تغییر و تفسیر یک رفتار

   5.امکان باز شناختن یک رفتار در رفتارهای ترکیبی ممکن نیست.

2 .ارزشیابی از طریق انجام دادن کار :                                                                                     وقتی تغییرات ایجاد شده در شاگرد درحیطه روانی– حرکتی باشد از ارزشیابی از طریق انجام کار استفاده میشود

که با ارزشیابی از طریق روش مشاهده کاملا متفاوت است زیرا در این روش بر خلاف روش مشاهده شاگرد می داند که مورد ارزشیابی قرار می گیرد و شرایط ارزشیابی برای همه شاگردان یکسان است و معلم از طریق تغییرات انجام گرفته در عمل فر د و پیشرفت تحصیلی وی او را ارزشیابی می کند .در این روش مهارت و قدرت و سرعت عمل شاگرد مورد ارزشیابی قرار می گیرد  و این روش همراه با روش های دیگر از ضریب اطمینان بالاتری برخوردار است.

محدودیت های روش انجام کار :

   1 . بسیاری از ابعاد ذهنی و روانی شاگرد قابل سنجش نیست .

   2 . نوع تعبیر و تفسیر نتایج برای معلمان مختلف ،متفاوت است .

   3 . حالات عمومی و شخصیت آزماینده در نتایج ارزشیابی اثر می گذارد .

3. ارزشیابی از طریق آزمون شفاهی :

   آزمون :وسیله ای است برای بررسی مشاهدات منظم معلم از رفتار شاگرد و تفسیر مشاهدات و تبدیل آن به مقیاس های عددی و طبقه بندی شده

در ارزشیابی از طریق آزمون شفاهی پرسش و پاسخ هر دو به صورت شفاهی انجام می گیرد مانند مصاحبه و در صورتی که سوالات آن اندیشیده و مبتنی بر محتوای آموزشی و از قبل تهیه شده باشد و دور از هرگونه اغراض شخصی و ارفاق باشد می تواند بسیار مفید  ودارای ارزش و اعتبار علمی باشد.

این آزمون وسیله خوبی برای سنجش معلومات ، قدرت بیان ، نظم فکری ، فرم استدلال ، تمرکز افکار و شناخت حالات درونی  از نظر اضطراب و ترس  است و زمانی کاربرد صحیح و بیشتری دارد که آزمون کتبی قادر به سنجش در آن زمینه نباشد.

محاسن روش ارزشیابی شفاهی :

1 . دارای ارزش تشخیص قوی است و می توان به علت اشتباهات شاگردان پی برد .

2.چون این روش دارای باز خوردی فوری است پس به تشویق و تقویت انگیزش و یادگیری شاگرد کمک می کند .

3. در این روش می توان مهارت های شاگردان را در رویارویی با با واقعیت ها به دقت سنجید.

4.در تقویت قدرت بیان و استدلال شاگردان و اظهار نظر در حضور جمع و معلم مفید است.

5. روش مناسبی برای  شاگردان دوره آمادگی و سال های اول دبستان است که هنوز قدرت آزمون کتبی را ندارند .

محدودیت های روش ارزشیابی شفاهی :

    1.واهمه دانش آموزان از گفتن آنچه می دانند به علت نقص بیان

    2.این روش به علت صرف وقت زیاد خسته کننده است و این خستگی تاثیر منفی روی دقت آزمایش               دارد .

    3. چون مشاهده و ثبت پاسخ ها در حین پاسخ دادن دشوار است پس شاید بی دقتی و نظر شخصی                وارد جریان ارزشیابی گردد.

    4. در مقایسه از نظر عینیت و اعتبار ، ارزشیابی شفاهی نسبت به ارزشیابی های کتبی که شامل نوعی اثر           دائم رفتار ارزشیابی شونده است ،مزایای کمتری دارد.

4.ارزشیابی از طریق آزمون کتبی

   آزمون هایی که شاگرد باید به آنها کتبا پاسخ گوید تا معلم بتواند با بررسی آنها شاگردانش را دقیق تر بشناسد. بیش از دویست نمونه آزمون در کتاب فرهنگ آزمون ها مطرح شده است.

آزمون پیشرفت تحصیلی به دو قسمت کلی تقسیم می شود:

                 1 . آزمون های میزان شده

                 2 . ازمون های معلم ساخته

1.آزمون های میزان شده(مانند آزمون هوش و استعداد):

    در این نوع آزمون ملاک و معیار نسبی اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد  و تهیه این نوع آزمون مستلزم تخصص و وقت بسیار است . و ویژگی این نوع آزمون داشتن پایایی و اعتبار  عملی بودن و نورم یا هنجار است. این آزمون ها همراه با راهنمای دقیق به وسیله ی موسسات دولتی یا خصوصی برای اندازه گیری پیشرفت تحصیلی دوره های تحصیلی معین تهیه و همراه با راهنمای دقیق در اختیار معلمان و آزمایش کنندگان قرار می گیرد.

 

2.آزمون های معلم ساخته :

    آزمون هایی که معلمان برای ارزشیابی تحصیلی شاگردان خود با هدف سنجیدن اندازه توفیق شاگردان در رسیدن به هدف های دقیق آموزشی تهیه کرده و در طول دوره آموزش یا پایان آن اجرا می کنند.

این آزمون ها هم باید شامل ویژگی های آزمون های میزان شده (پایایی ، اعتبار ، عملی بودن )باشند.

در این آزمون ها معیار و ملاک مطلق اندازه گیری به کار می رود.

تفاوت های آزمون میزان شده و آزمون معلم ساخته :

      1 . آزمون های میزان شده در مقایسه با آزمون های معلم ساخته به زمان وتخصص بیشتر نیاز دارد و آزمون های میزان شده قبل از اجرا باید تست شود که دارای پایایی و اعتبار و هنجار باشد در صورتی که آزمون های معلم ساخته پس از هر بار اجرا ،،بسهولت قابل تجدید نظر و اصلاح هستند.

     2 . حاصل و نتایج آزمون های میزان شده مشخص و قطعی و قابل بررسی مجدداست و تابع نظر شخصی و نیست ولی آزمون معلم ممکن است دارای چنین ویژگی هایی نباشد.

     3 . از آزمون های میزان شده برای مقایسه میزان پیشرفت شاگردان مناطق مختلف استفاده می شود در صورتی که آزمون های معلم ساخته چون با توجه به محتوا و هدف های ویژه دروس خاصی تهیه می شوند برای این منظور خیلی مفید نیستند.

    4 . آزمون های میزان شده به وجود داده های هنجاری اشاره دارد که برای معنی دار کردن نمرات آزمون هنجارهای لازم را تهیه می کنند در صورتی که در آزمون های معلم ساخته به دلیل عدم مقایسه بین گروه های شاگردان نیازی به هنجار و هنجار یابی ندارد .

    5 . آزمون های میزان شده صورت علمی دارند و درباره گروه های مختلف سنی و تحصیلی مورد استفاده قرار می گیرند و بر اساس ملاک و معیار های علمی میزان می شوند پس دارای قدرت اجرایی ،پیش بینی و تشخیص کافی هستند در صورتی که آزمون های معلم ساخته چنین خصایصی ندارند.

تنظیم طرح و جدول دو بعدی ارزشیابی:

 پیش نویس آزمون باید در قالب دو بعد زیر نوشته شود و در کنار یکدیگر قرار گیرد :

          1 . تعریف هدف های مورد نظر در ارزشیابی : یعنی اینکه معلم باید مشخص کند که شاگردانش چه نوع اعمالی را باید انجام دهند تا معلوم شود که آنان دانش ،ادراک ،مهارت و طرز فکری را که او آموزش داده کسب کرده اند  یا نه ؟

         2. مشخص کردن دقیق محتوا : تحقق هدف های مربوط به عمل و جریان ، وابسته به مشخص کردن دقیق محتوا است . سپس معلم باید تعیین کند که سوالات آزمون خود را به چه صورتی در میان هدف ها و عنوان های درس توزیع کند که به سه نکته زیر باید دقت کند :

                الف)توجه به اهمیت مطلب خاص درسی و هدف های آن  ب)مقدار زمانی که صرف                         آموزش آن مطلب شده   ج)تعیین نوع آزمون بر اساس هدف ها ،محتوا و روش های تدریس

انواع سوال در آزمون معلم ساخته :

      1 . آزمون عینی :

         دراین آزمون  هدف اندازه گیری توانایی شاگردان در باز شناسی مفاهیم و تعاریف درست است.

نمره گذاری دراین نوع آزمون مستقل از نظر و قضاوت شخص مصحح انجام می گیرد و پاسخ درست از بین پاسخ ها توسط دانش آموز انتخاب می شود .

      انواع آزمون عینی :1 . پرسش های چند گزینه ای (مثل سوال های چهار گزینه ای )

                            2 . پرسش های صحیح و غلط : عیب این نمو نه سوال ها این است که اگر شاگردان تنها به این گونه سوال ها عادت کنند  یادگیری آنها جزیی و سطحی و کم اهمیت خواهد بود.

                            3. پرسش های جور کردنی : چند پاسخ در برابر چند سوال قرار می گیرد و شاگرد باید تعیین کند که کدام پاسخ مربوط به کدام سوال است ؟در اینگونه پرسش ها باید به نکات زیر توجه کرد : الف)تعداد پاسخ بیشتر از تعداد سوال باشد . ب) سوال و پاسخ ها باید کوتاه و ساده نوشته شود .ج)ترتیب پاسخ ها تصادفی و نامنظم باشد . د)سوال و پاسخ های مربوط به هم متجانس باشد . ه)طریقه جور کردن باید در ودستور العمل آماده باشد .

محدودیت پرسش های جور کردنی :تنها مفروضات را اندازه می گیرند و در آن امکان اندازه گیری بخش اعظم محتوا میسر نیست.

                         4. پرسش های کامل کردنی : پر کردن جای خالی عبارات حذف شده توسط شاگرد

نکات مهم در طرح پرسش های کامل کردنی :

الف) عبارات حذف شده باید از ارکان و مفاهیم مهم جمله باشد . ب) در هر سوال نباید بیش از یک جای خالی گذاشته شود . ج)بهتر است جای خالی در وسط یا آخر جمله باشد  د) مفهوم هر جمله باید فقط با یک کلمه یا عبارت کاملا معین و مشخص تکمیل شود.

مزایای پرسش های کامل کردنی :

شاگرد را به تفکر و جستجو و کشف وا میدارد و مجبور می شود که بر حافظه خود فشار آورد تا لغت  یا عبارت مناسب را پیدا کند.

محدودیت پرسش های کامل کردنی :

گاهی به جای کلمه مورد نظر لغت دیگر را نیز می توان در جای خالی قرار داد که مورد نظر مصحح نباشد پس برای تصحیح به آگاهی و تفحص بیشتر نیاز دارد .

                        5 . پرسش های کوتاه پاسخ :همان پرسش های کامل کردنی است که به صورت جمله سوالی نوشته می شود که جواب آن یک یا دو کلمه یایک  عبارت کوتاه است. از این نوع پرسش ها می توان برای اندازه گیری معلومات لغوی ، تاریخ های مهم ،تطبیق علائم ، معانی و مفاهیم اصطلاحات علمی ،اطلاعات عمومی و غیره استفاده کرد .

محدودیت پرسش های کوتاه پاسخ :

زمینه ای برای بروز ابتکار ، طراحی و نظم فکری فراهم نیست و می تواند عادات نا مطلوبی در مطالعه به وجود آورد.

2. آزمون های انشایی یا تشریحی :

رایج ترین نوع آزمون های معلم ساخته اند و برای اندازه گیری سطوح بالای هدف های آموزشی در حیطه شناختی مانند تحلیل ،ترکیب و قضاوت ارزشیابی بسیار مفیدند.

محدودیت های آزمون انشایی یا تشریحی :

1 . دخالت مصحح در تصحیح آزمون و کاستن از دقت و عینیت نمرات

       2 . وقت گیر بودن تصحیح اوراق

       3 . ممکن است شاگرد به علت ضعف نگارش نتواند آنچه را می داند به رو شنی بیان کند.

4 . امکان سنجش در بسیاری زمینه ها مانند سرعت انتقال و انتخاب ،آمادگی ذهنی و . . . نیست.